Hazırlayan : Ulrich Hielscher -  Uluslararası Hidrolik Akademisi`nde Boru Hattı Teknolojisi ve Hidrolik Yağlar Eğitmeni, HANSA-FLEX - https://www.hansa-flex.de/magazin 

Tasarım veya bakım çalışmalarındaki hatalar da hidrolik hortumların patlamasına neden olabilir; bu da makine verimliliğini düşürür ve insanları ve doğayı tehlikeye atar.
"Arızaların çoğu tasarım hatalarından kaynaklanmaktadır"... bu, müşteri şikayetlerinden ve eğitim ve danışmanlık faaliyetlerimizden kaynaklanan deneyimimizdir. Dahili değerlendirmelere göre, bu hatalar ve bunlardan kaynaklanan kullanıcı hataları, arızaların yaklaşık %65`ini oluşturmaktadır. Genellikle, uygulama için doğru hidrolik hortum tertibatı seçilmemektedir. Ayrıca, genellikle yetersiz boyutlandırılmış yanlış hidrolik hortum kesitleri de sıklıkla kullanılmaktadır. Dinamik çalışma basıncı yükü yerine, nadiren mevcut olan statik basınç yükü, gerekli boyutu belirlemek için kullanılmaktadır. Sistemdeki basınç zirveleri göz ardı edilmekte, aşırı yüksek sistem sıcaklıkları hidrolik hortum tertibatlarının erken yaşlanmasına ve hizmet ömrünün önemli ölçüde azalmasına neden olmakta ve dar montaj koşulları, önerilen minimum bükme yarıçapının altında kalmasına ve dolayısıyla hizmet ömrünün kısalmasına yol açmaktadır.

Bu kusurlar da, vakaların yaklaşık %34`ünü oluşturan bakım hatalarına yol açmaktadır. Bunun nedeni, hasarlı hidrolik hortumların değiştirilmesi gibi onarımların neredeyse her zaman birebir değişim şeklinde yapılmasıdır. Mekanik hasar, aşırı bükülme, çekme gerilimi, ezilme veya uygun olmayan sıvı gibi hasarın altında yatan nedenler ele alınmamaktadır.

Bir diğer eleştiri noktası ise, çalışma sırasında hidrolik hortumlarda oluşabilecek hasarların erken tespiti için düzenli denetimlerin yapılmamasıdır. Bu durum, bakım ekiplerinin önleyici müdahalelerde bulunarak makine kullanılabilirliğini artırması için bir fırsat sunmaktadır. Basit bir görsel inceleme, hidrolik hortumun dış katmanının çatlak, kabarcık, aşınma veya deformasyon açısından durumunu kontrol etmeyi içerir.

Bu, örneğin, aşırı bükülme, aşırı çekme gerilimi veya burulma olmaksızın doğru montajın kontrol edilmesini içerir. Sızıntıların ve doğru bağlantı montajının kontrol edilmesi de aynı derecede önemlidir. Uygun dokümantasyonla görsel inceleme yoluyla yapılan önleyici müdahale, işletme için yasal güvence de sağlar.

Peki tasarımcılar neyi yanlış yapıyor?
Birçok durumda, tasarımcılar hidrolik hortum tertibatının çok çeşitli uygulamalar için uygun şekilde tasarlanması ve seçilmesi gereken bir bileşen olduğunun farkında değildir. Hidrolik hortum tertibatı aşınan bir parçadır ve sonsuza dek dayanması amaçlanan bir bileşen değildir. Tasarımcı, ürünün belirli uygulamasıyla ilgili sınırlamalarını anlamalıdır. Montaj durumu, hidrolik hortum ve bağlantı parçasının kombinasyonu ve sıvının iç kaplama ile uyumluluğu gibi önemli faktörler, tasarımcı için çok önemli kriterlerdir. Ayrıca, hidrolik hortum tertibatlarının olumsuz koşullar altında tam çalışma ömrüne ulaşamayacağı önceden dikkate alınmalıdır. Bu koşullar arasında maksimum çalışma basıncı, maksimum sıcaklık ve minimum bükme yarıçapı bulunur. Tasarımcı bu gerilimlerin sınırlarını zorlarsa, ürün daha hızlı yaşlanacak ve bu nedenle erken değiştirilmesi gerekecektir.

Not: Sıcaklık ve basınç yükü ne kadar yüksek olursa, hidrolik hortumun erken arızalanma riski de o kadar yüksek olur . 

Ayrıca, dar montaj alanları genellikle teknisyenlerin gerekli montaj standartlarına ulaşmasını engellemektedir. Bu nedenle, değiştirme döngüleri ayarlanmalı ve kullanım kılavuzunda belgelenmelidir.

Peki, bakım personelinin bakış açısından pratikteki durum nedir?
Bakım teknisyenleri, hidrolik hortum tertibatlarının sınırlamaları ve özellikleri konusunda yeterli eğitim almadıkları için, doğru veya standartlara uygun kurulum kavramıyla sık sık mücadele ederler. Hidrolik boru teknolojisi konusunda gerekli uzmanlığa sahip değillerdir. Peki bir bakım teknisyeni bunu nasıl bilebilir ki? Karmaşık yapısıyla hidrolik, resmi olarak öğretilen bir meslek değildir. Bükülme yarıçapı, burulma, sıcaklık direnci, basınç altında uzunluk değişimleri, kıvrılma ve hidrolik hortum bağlantılarının doğru sıkılması bilgisi genellikle ancak dolaylı olarak edinilir.

Birçok kişi hidrolik hortum tertibatının ne zaman değiştirilmesi gerektiğinin farkında değildir. Yanlış ürün seçimi veya hatalı montaj, ürün hasarına ve hidrolik hortum tertibatının arızalanmasına yol açarak ciddi maddi hasara veya kişisel yaralanmaya neden olabilir. Hidrolik hortum teknolojisinde uygun uzmanlığa sahip bir tasarım mühendisi veya bakım teknisyeni, hidrolik hortum tertibatının kullanım ömrünü önemli ölçüde uzatabilir. Bu da makine kullanılabilirliğinin ve verimliliğinin artmasına yol açar.

Seminerlerimizde sıklıkla şu sorularla karşılaşıyoruz: Hidrolik hortum takımlarının ne zaman değiştirilmesi gerekiyor ve zamana bağlı bir son tarih belirlemek gerekli mi? Eğer öyleyse, değiştirme aralığı hortum tipine ve yüke göre nasıl belirlenmeli? Bu soruların tekrar tekrar sorulması, hidrolik konusunda uzmanlaşmış bir meslek eğitim programına duyulan acil ihtiyacı açıkça göstermektedir.

Bu soruların cevabı, hidrolik sistem üreticilerinin ve işletmecilerinin yalnızca muayene döngülerini değil, aynı zamanda hidrolik hortum tertibatlarının değiştirme aralıklarını da belirtmelerini gerektiren yasa koyucu tarafından verilmektedir. Üretici bu bilgiyi risk değerlendirmesine veya işletme talimatlarına dahil etmeli ve hidrolik sistem işletmecisi (girişimci) bunu kendi belgelenmiş tehlike değerlendirmesine dahil etmelidir. Bireysel hidrolik hortum tertibatlarının hizmet ömrünü veya değiştirme aralığını belirlerken, hidrolik hortum tertibatı veya makine üreticilerinin özel şartnamelerine ve önerilerine uyulmalıdır. Bununla birlikte, işletmecinin belirli çalışma koşulları altındaki kendi deneyimi ve önceki testlerin ilgili sonuçları da önemlidir. Önerilen değiştirme aralıkları için kılavuz değerler, DGUV Yönetmeliği 113-020`de özetlenmiştir.

Burada, hidrolik hortum tertibatlarına ilişkin gereksinimler normal ve artırılmış gereksinimler olarak sınıflandırılmıştır. Uygulamada etkili olduğu kanıtlanmış önerilen değiştirme aralıkları buna göre belirlenmiştir. Örneğin, çok vardiyalı çalışma veya kısa makine çevrim süreleri veya basınç darbeleri gibi uzatılmış çalışma süreleri nedeniyle artan gereksinimler için iki yıllık bir değiştirme aralığı önerilir. Normal gereksinimler için altı yıl önerilir. Bu, tasarım aşamasında da dikkate alınmalı ve değerlendirilmelidir. Önerilen değiştirme aralıklarına uyulmaması ve hidrolik ile ilgili bir kaza meydana gelmesi durumunda, bunun nedenleri araştırılır. Çalışanın mesleki faaliyetlerindeki görev ihlalinin hukuki sonuçları, çalışan sorumluluğu kavramına dayanmaktadır. Çalışanın kusuru, hasarın kendisiyle değil, görev ihlaliyle ilgilidir. Hakim, bilirkişilerin yardımıyla, ihmalin hafif, sıradan, kasıtlı veya ağır ihmal olup olmadığına karar verir. İşverenin kusurlu davranışı da örgütsel ihmal açısından incelenir.

Ayrıca, işletme talimatlarını hazırlayan tasarım mühendisleri ve uygulamadaki bakım personeli, bir işletme makinesini biyohidrolik yağa dönüştürürken nelere dikkat edilmesi gerektiğini bilmelidir. Yoksa "yeni yağ – yeni hidrolik hortum tertibatı" kuralı mı geçerlidir? DIN ISO 15380-2024`te açık dönüşüm yönergeleri bulunmaktadır. Deneyimler, dönüşüm veya yağ değişiminden önce, hidrolik hortum tertibatları ve contalar gibi elastomer bileşenlerinin uygunluğunun kontrol edilmesi gerektiğini göstermiştir. Farklı üreticilerden gelen biyo-yağların mineral yağlarla karıştırılmaması önemlidir . Yağ tedarikçisi veya biyo-yağın üreticisi, kalan mineral yağ içeriğini belirler. Su Kaynakları Yasası ile ilgili yasal gerekliliklere uymak için, DIN ISO 15380, kalan mineral yağ içeriğinin yüzde ikiden az olması gerektiğini şart koşmaktadır. Kalan mineral yağ içeriği yüzde ikiyi aşarsa, biyolojik olarak parçalanabilirlik garanti edilmez. Sadece tankın boşaltılması yeterli değildir; tüm sistem birkaç döngü ile yıkanmalıdır. Yasal nedenlerden dolayı, sistemdeki artık yağ içeriği bağımsız bir yağ laboratuvarı tarafından belgelenmelidir. Bu, genellikle belediye sözleşmeleri için yetkililer tarafından talep edilir. Yağ değişiminden sonra hidrolik hortumların mutlaka değiştirilmesi gerektiğini varsaymak kesinlikle yanlış olur. Ancak, yağ değişimi sırasında hidrolik hortum açılmalı ve daha sonra kullanılacak biyo-yağ ile yıkanmalıdır. Aynı zamanda, hidrolik hortumun biyo-yağ ile uyumluluğu test edilmelidir. Eskime belirtileri gösteren hidrolik hortumlar değiştirilmelidir. Her durumda, hidrolik hortum üreticisine danışılmalıdır. Ayrıca, tankın içindekiler de dahil olmak üzere filtreler, contalar ve kaplamalar uyumluluk açısından kontrol edilmelidir. Lütfen ayrıca şunu da unutmayın: Biyolojik olarak parçalanabilir hidrolik yağlar, mineral yağlardan farklı çözücü özelliklere sahiptir ve bu nedenle sistemdeki tortular üzerinde temizleyici bir etkiye sahiptir. Tıkanmaları veya pistonların sıkışmasını önlemek için filtreler kontrol edilmeli ve kısa bir süre sonra değiştirilmelidir.

Kireçlenme nedeniyle hala sızdırmazlığını koruyan eski contalar, kısa süre sonra sızıntı yapmaya başlayabilir.

Hidrolik hortum tertibatının ömrünün yağ bakımıyla etkilenip etkilenmediği sıklıkla sorulmaktadır. Cevap kesinlikle evet, çünkü hidrolik yağın düşmanları aynı zamanda hidrolik hortum tertibatının da düşmanlarıdır. Başlıca endişeler, yağın hava ve su ile kirlenmesi, aşırı yüksek yağ sıcaklıkları ve farklı yağların karıştırılmasıdır – burada önemli olan karışabilirlik değil, uyumluluktur! Uygun bir filtreleme sistemiyle hedeflenen yağ bakımı, hidrolik hortum tertibatlarının hizmet ömrünü açıkça artırır ve bu doğal olarak tüm hidrolik sistem için de geçerlidir.

Hidrolik bileşenleri birçok faktör etkiler. Bu nedenlerle, şirketler gerekli hidrolik hortum muayenesini giderek daha fazla bir servis sağlayıcısına yaptırmaktadır. Genellikle, eğitimli bir görsel muayene, hidroli hortum arızalarını tamamen önleyebilir. İzleme de önleyici bakımın bir bileşeni olarak değerlendirilmelidir. Ancak, bir servis sağlayıcısıyla iş birliği şirket açısından nasıl yapılandırılmalı ve müşterinin ne gibi izleme yükümlülükleri olmalıdır? Öncelikle, servis sağlayıcısının muayeneyi atanmış ve nitelikli bir kişi aracılığıyla gerçekleştirmesi sağlanmalıdır. Müşteri bu atamayı görmek istemelidir. Muayenenin nasıl belgelendiği de önemlidir; sadece "tüm hidrolik hortumlar incelendi" demek yeterli değildir. Görsel olarak incelenen her hidrolik hortuma ilgili bileşene benzersiz bir tanımlayıcı atanır ve iyi durumda olup olmadığı veya değiştirilmesi gerekip gerekmediği buna göre belgelenir.

Neden? Çünkü her hidrolik hortum tertibatının farklı bir işlevi ve yükü vardır ve bu nedenle ayrı ayrı test edilmeli ve değerlendirilmelidir. Müşteri tarafında ise, nitelikli bir hidrolik boru teknisyeni test ve dokümantasyon hizmetlerini değerlendirmelidir. 

Sonuç: Hem tasarım özellikleri hem de bakım, hidrolik sistemin kullanım ömrü üzerinde önemli bir etkiye sahiptir!

KAYNAK
https://www.hansa-flex.de/magazin sitesinden Türkçeye çevirilerek iktibas edilmiştir. Makalenin orjinalini okumak için: https://shorturl.at/3FpjN